عرفان ناب

آموزه‌هایی از عرفان ناب شیعی

داغ کن - کلوب دات کام

با شاگردان آیت‌الله قاضی/ 2

 

محمدحسین طباطبایی معروف به علامه طباطبایی از بزرگترین شاگردان عارف کامل آیت‌الحق و العرفان سیدعلی قاضی به‌شمار می‌رود. وی در سال ۱۲۸۱ خورشیدی در تبریز متولد شد و  در ۲۴ آبان ماه ۱۳۶۰ خورشیدی به سوی سرای جاودان پرکشید.

از مهم‌ترین کارهای علامه، زنده کردن حکمت و فلسفه و تفسیر در حوزه‌های تشیع بعد از دوران صفویه ‌است. همچنین وی با انتشار کتابهای فراوان و تربیت شاگردان برجسته در دوران مواجهه با اندیشه‌های غربی نظیر مارکسیسم، به اندیشه دینی حیاتی دوباره بخشید.

علامه طباطبایی بعد از مدتی اقامت در تبریز تصمیم می‌گیرد به قم برود و بالاخره تصمیمش را در سال ۱۳۲۵ عملی می‌کند.

علامه طباطبایی در ابتدای ورودش به قم به قاضی معروف بود، چون از سلسه سادات طباطبایی هم بود، خودش ترجیح داد به طباطبایی معروف شود.

 برطبق نقل دکتر غلامحسین دینانی، پس از مدتی که به ‌اصرار برخی از علما مجلس درس روزانهٔ اسفار او تعطیل شد، با اصرار طلاب، تدریس شفا را آغاز کرد. در این میان وی به تشکیل کلاس‌های شبانهٔ اسفار پرداخت که هفته‌ای دو شب (شب پنج‌شنبه و جمعه) و به‌صورت سیار در خانهٔ شاگردان تشکیل می‌شد و تعداد معدودی (کمتر از ۱۰ تن) شاگرد ثابت در آن شرکت می‌کردند. حضور در این کلاس‌ها بدون اجازهٔ خود او مقدور نبود. دینانی معتقد است محتوای این کلاس‌ها بیشتر درس خارج فلسفه بود.

 

استادان علامه

 عرفان

سید علی قاضی، مهم‌ترین استاد ایشان و مؤثرترین شخص در تربیت روحی وی بوده است،به‌طوری که علامه می‌فرمود: ما هر چه داریم از قاضی داریم.

فلسفه

سید حسین بادکوبه‌ای

ریاضیات

سید ابوالقاسم خوانساری

خارج فقه و اصول

محمدحسین غروی اصفهانی و میرزا حسین نائینی

رجال

حجت کوه‌کمری

 

تألیفات و آثار علامه طباطبایی

 آثار شاخص

آثار محمدحسین طباطبایی (به استثنای تفسیر المیزان) را می‌توان به دو بخش تقسیم کرد:

 الف- کتاب‌هایی که به زبان عربی نگاشته شده‌اند.

 ب- کتاب‌هایی که به زبان فارسی نگاشته شده‌اند.

 

کتاب‌های به زبان عربی:

 ۱- کتاب توحید که شامل سه رساله ‌است: رساله در توحید، رساله در اسماء الله، رساله در افعال الله

۲- کتاب انسان که شامل سه رساله ‌است:

الانسان قبل الدنیا

الانسان فی الدنیا

الانسان بعد الدنیا

۳- رساله وسائط که البته همگی این رساله‌ها در یک مجلد جمع آوری شده و به نام هفت رساله معروف است.

۴- رسالة الولایه

۵- رساله النبوة و الامامه

۶- بدایة الحکمة

۷- نهایة الحکمة

(این دو کتاب از متون درسی فلسفی بسیار مهم حوزه و دانشگاه است.)

 

کتاب‌های به زبان فارسی

۱- شیعه در اسلام

۲- قرآن در اسلام (به بحث درباره مباحث قرآنی از جمله نزول قرآن، آیات محکم و متشابه ناسخ و منسوخ و... پرداخته‌است.)

۳- وحی یا شعور مرموز

۴- اسلام و انسان معاصر

۵- حکومت در اسلام

۶- سنن النبی (درباره سیره و خلق و خوی پیامبر اسلام(ص))

۷- اصول فلسفه و روش رئالیسم (درباره مبانی فلسفی اسلامی و نیز نقد اصول مکتب ماتریالیسم دیالکتیک است.)

۸- علی و فلسفه الهی

۹- خلاصه تعالیم اسلام

۱۰- رساله در حکومت اسلامی

 علامه طباطبایی دو اثر شاخص دارد، که بیشتر از سایر آثار وی مورد توجه قرار گرفته‌است.

نخست تفسیر المیزان است، که در ۲۰ جلد و طی ۲۰ سال به زبان عربی تالیف شده ‌است. در این تفسیر، از روش «تفسیر قرآن به قرآن» استفاده شده‌ است و علاوه‌ بر تفسیر آیات و بحث‌های لغوی، در بخش‌هایی جداگانه با توجه به موضوع آیات مباحث روایی، تاریخی، کلامی، فلسفی و اجتماعی نیز طرح شده است. این اثر به دو شکل منتشر شده ‌است: نخست در چهل جلد، و سپس، در ۲۰ جلد. این اثر توسط سیدمحمد باقر موسوی همدانی به زبان فارسی ترجمه شده‌است.

اثر مهم دیگر او اصول فلسفه و روش رئالیسم است. این کتاب شامل ۱۴ مقالهٔ فلسفی است که طی دهه‌های ۲۰ و ۳۰ شمسی تالیف شده و توسط مرتضی مطهری و با رویکرد فلسفهٔ تطبیقی شرح داده شده ‌است. این کتاب نخستین و یکی از مهم‌ترین کتابهایی است که به بررسی مباحث فلسفی با توجه به رویکردهای حکمت فلسفی اسلامی و فلسفهٔ جدید غربی پرداخته‌است.

علامه شاگردان زیادی تربیت کرده است که از آن جمله می‌توان به این اسامی اشاره کرد:

1.          ابراهیم امینی

2.          ابوطالب تجلیل

3.          مرتضی مطهری

4.          موسی صدر

5.          محمود امجد

6.          عبدالله جوادی آملی

7.          محمدتقی مصباح یزدی

8.          یحیی انصاری شیرازی

9.          بیات زنجانی

10.        عبدالله فاطمی نیا

11.        حسن نوری همدانی

12.        حسین علی منتظری

13.        حسین نوری همدانی

14.        داریوش شایگان

15.        جواد مناقبی

16.        سید جلال الدین آشتیانی

17.        سید حسین نصر

18.        سید عبدالکریم موسوی اردبیلی

19.        سید عبدالله جعفری (تهرانی)

20.        سید علی خامنه‌ای

21.        سید محمد باقر موحد ابطحی

22.        سید محمد حسینی بهشتی

23.        سید محمد خامنه‌ای

24.        سید محمد علی موحد ابطحی

25.        سید محمدحسین حسینی طهرانی

26.        سید مرتضی جزایری

27.        سید مهدی روحانی

28.        سیدابراهیم خسروشاهی

29.        عباس ایزدی

30.        عبدالحمید شربیانی

31.        عزالدین حسینی زنجانی

32.        حسن حسن زاده آملی

33.        علی سعادت پرور (پهلوانی تهرانی)

34.        علی قدوسی

35.        علی میانجی

36.        غلامحسین ابراهیمی دینانی

37.        محمد اسماعیل صائنی زنجانی

38.        محمد جواد باهنر

39.        محمد شجاعی

40.        محمد صادقی تهرانی

41.        محمد محمدی گیلانی

42.        محمد مفتح

43.        محمدرضا نکونام

44.        مهدی دشیری

45.        ناصر مکارم شیرازی

 

  
نویسنده : صبا درویش ; ساعت ۳:۳۸ ‎ب.ظ روز ۱۳٩۱/٦/۳۱